Osmanlı Siyasi Tarihi Soru Çözümü

Doğru cevap B şıkkıdır. Mondros Ateşkes Antlaşması, özellikle 7. ve diğer maddeleriyle (örneğin, stratejik noktaların işgali, ordunun terhisi), Osmanlı hükümetinin ülke içinde askeri ve idari kontrolü elinde tutma yetkisini ortadan kaldırmıştır. Antlaşma sonrasında İtilaf Devletleri, keyfi işgallerle (İstanbul, İzmir, Antep, Maraş vb.) ve askeri denetimlerle Osmanlı topraklarını fiilen kontrol altına almış, bu da hükümetin iç işlerinde bağımsız karar alma gücünü sona erdirmiştir. Diğer seçenekler: Padişahın halifelik yetkileri (A) doğrudan antlaşmada ele alınmamıştır; Meclis-i Mebusan (C) antlaşmadan sonra kapatılmış olsa da bu antlaşmanın doğrudan hükmü değildir; dış ticaret (D) ve yerel yönetimler (E) daha dolaylı etkilenmiştir, ancak asıl darbe merkezi hükümetin kontrol kaybıdır.

Lale Devri'nde, Batılılaşma hareketlerinin askeri alandaki erken girişimleri dikkat çeker. Bu dönemde, Avrupa tarzı bir askeri okul (hendesehane) açılması planlanmış, ancak Patrona Halil İsyanı (1730) nedeniyle uygulamaya geçilememiştir. Bu, Batılılaşmanın gelecekte askeri reformlara (III. Selim dönemi) odaklanacağını gösterir. Diğer şıklar yanlıştır: Sened-i İttifak 19. yüzyılda (1808) hazırlanmıştır; sanayi devrimi adaptasyonu daha geç dönemlerde (Tanzimat) görülür; meclis sistemi 19. yüzyılda (Meşrutiyet) kurulmuştur; laik kanunlar ise Tanzimat sonrası yürürlüğe girmiştir.

Doğru cevap A seçeneğidir. Ulema sınıfı, Nizam-ı Cedid reformlarını 'bid'at' (dini açıdan yenilik) olarak görerek, dini otoritelerini kullanarak halkı ve devlet erkânını reformlara karşı kışkırttı. Bu, reformların başarısızlığında önemli bir siyasi engeldi. Diğer seçenekler, ulemanın muhalefetini tam olarak açıklamaz: B seçeneği ekonomik faktörlere odaklanırken, C ve D yanlıştır; E ise yetersiz bir açıklamadır.