Soru 1
Bir bölgede hızlı ormansızlaşma yaşanıyorsa, bu durum sel ve taşkınların şiddetini nasıl etkiler ve aşağıdakilerden hangisi bu etkiyi matematiksel olarak ifade etmek için kullanılan temel ilişkilerden biridir?
- A
A) $y = k \cdot x$ doğrusal ilişkisiyle, burada $x$ orman azalması, $y$ şiddet artışıdır.
- B
B) Yüzey akış hızı formülü: $V = \frac{1}{n} \cdot R^{2/3} \cdot S^{1/2}$, burada $S$ eğim, $n$ Manning pürüzlülük katsayısıdır ve $n$ ormansızlaşma ile azalır.
- C
C) Toprak nem kapasitesi formülü: $C = A \cdot \theta$, burada $\theta$ sabittir ve değişmez.
- Doğru cevap
D) Sel debisi formülü: $Q = C \cdot i \cdot A$, burada $C$ akış katsayısı artar çünkü ormansızlaşma toprağın su tutma yeteneğini azaltır.
- E
E) Yağış miktarı formülü: $P = \frac{V}{t}$, burada $t$ zaman, ormansızlaşmadan etkilenmez.
Çözüm
Ormansızlaşma, toprağın su tutma kapasitesini düşürerek yüzey akışını artırır. Sel debisi için kullanılan formül $Q = C \cdot i \cdot A$'dır, burada:
- $Q$: Sel debisi (m³/s)
- $C$: Akış katsayısı (0 ile 1 arasında, yüzey özelliklerine bağlı)
- $i$: Yağış şiddeti (mm/saat)
- $A$: Havza alanı (km²)
Ormansızlaşma ile toprak geçirimsizleşir, $C$ akış katsayısı artar, bu da $Q$ sel debisini yükselterek şiddeti artırır. Diğer seçenekler ya hatalı (C ve E), ya eksik (A doğrusal ilişki basit kalır), ya da Manning formülü (B) daha çok kanal akışı için kullanılır ve doğrudan sel şiddeti artışını açıklamaz.